Wat is intellectuele eigendom? Intellectuele eigendom doelt op de bescherming van vindingen welke het product zijn van onze geest door middel van rechten. Wij noemen dat ook wel voortbrengselen van de geest.

Geschiedenis

Eerst een stukje geschiedenis. Wanneer zijn die rechten ontstaan? In 1438 ontdekt de Duitse goudsmid Johan Gutenberg de boekdrukkunst. Ongeveer te zelfder tijd – we schrijven de 15^e eeuw – wordt deze ook in de Nederlanden ontdekt door Laurens Janszoon Coster (1370-1440) uit Haarlem. Hierdoor ontstond overigens uitsluitend in de Nederlanden een discussie wie nu de boekdrukkunst had ontdekt. Waarom was die conversatie relevant, omdat daaraan economische rechten konden worden ontleend. Immers drukkers verspreiden de boekdrukkunst en daarmee het geschreven woord, dat hiermee voor iedereen toegankelijk werd. De conversatie over rechten op intellectuele eigendom van producten en later diensten kwam echter eerst pas goed op gang met de komst van de industriële revolutie in de 18^e eeuw en culmineerde in 1883 in de Conventie van Parijs, waarbij de Unie voor de bescherming van de industriële eigendom werd opgericht. Het rechtsgebied heeft tot de 80er jaren van de 20ste eeuw een minder belangrijke rol gespeeld in het privaatrecht, doch wordt allengs belangrijker, omdat waar het eerst een concept was in vooral de Westerse cultuur, het nu onder druk van de verspreiding van internet en de WTO ook in ander delen van de wereld relevant is geworden en er grote economische belangen mee zijn gemoeid. Denk aan de belangen van bijvoorbeeld de farmaceutische industrie en de petrochemische industrie. Tegelijkertijd is er de druk om deze rechten in geval van wereldwijde problemen en het vinden van oplossingen daarvoor te beperken. Veelal gaat het hier om het spanningsveld tussen het terugverdienen van de grote investeringen en het macro/ economische belang van bijvoorbeeld een goede gezondheidszorg ook in Afrika, denk aan de AIDS problematiek.

Wat houdt het recht op intellectueel eigendom in

Het is een tijdelijk recht op voortbrengselen van de geest.

Er wordt wel onderscheid gemaakt in rechten op intellectueel eigendom en industrieel eigendom. Eigendomsrechten in de strikte zin van het woord zijn het niet omdat het geen absolute rechten zijn en ze zijn beperkt in tijd.

Wat zijn voortbrengselen van de geest en welke rechten passen daarbij

• Een uitvinding
• Een boek, of artikel
• Een software programma
• Een spel
• Een concept
• Een stuk muziek

De rechten die wij kennen zijn:

• Het auteursrecht
• Het octrooirecht
• Het handelsnaamrecht
• Het merkenrecht
• Het recht op tekeningen en modellen
• Reproductierechten
• Kwekersrecht
• Afgeleide rechten
• Naburige rechten
• Portretrecht (afgeleid van het auteursrecht)
• Beeldrecht (afgeleid van het auteursrecht)
• Bescherming van internet domeinnamen
• Databankenrecht

Verder kennen we nog een aantal rechten en constructies die beogen economische rechten te beschermen. Denk aan licenties, franchise, etc.

 De bescherming is vaak per land of werelddeel verschillend en het is dus zaak je van tevoren goed te oriënteren.

 In Nederland, de Benelux en Europa zijn allerlei instellingen, die zich met bescherming en registratie van rechten en de effectuering ervan bezig houden.

• The World Intellectual Property Organisation
• Het Europees Bureau ter Harmonisatie vande Interne Markt
• Het Europees Octrooi Bureau in Rijswijk en Munchen, de beschermer bij uitstek als het gaat om octrooien.
• Het Nederlands Octrooi Centrum
• In Nederland wordt het auteursrecht op muziek o.a. geregeld via BUMA/Stemra, die werd opgericht in 1913 als gevolg van de Auteurswet.
• Je hebt het Benelux Bureau Intellectuele Eigendom in Den Haag voor tekeningen en modellen
• De Stichting Reprorecht
• Het Scheidsgerecht voor het Kwekersrecht

 Andere partijen die zich met de bescherming van dergelijke rechten bezighouden op verzoek van hun cliënten zijn:

 Advocaten

Octrooigemachtigden

 Vaak kunnen vindingen ook op meerdere manieren beschermd worden.

 Wat wordt nu onder auteursrecht verstaan. Het alleenrecht van de schrijver om zijn werken van literaire, wetenschappelijke aard of kunst te openbaren en/of te verveelvoudigen.

Het octrooirecht is het recht van de rechthebbende, veelal de uitvinder, om andere te verbeiden zijn vindingen commercieel uit te baten, in ruil voor openbaarmaking van die uitvinding. 

Het merkenrecht is het alleenrecht op het voeren van een bepaald merk, beeldmerk of logo.

Het zelfde geldt ten aanzien van een handelsnaam.

De internet domeinnaam is een nog niet wettelijk geregelde figuur en is daarom niet onomstreden.

Het recht op tekeningen en modellen ziet op het alleen recht om producten te voorzien van dergelijke tekeningen en modellen.   

Het halfgeleidersrecht, is te vinden in een wet van 1987 en regelt de bescherming van de productie van chips, microprocessors en andere halfgleiders.

De naburige rechten zien op rechten van artiesten, die werk van anderen ten gehore brengen.

Het kwekersrecht ziet op de bescherming van de rechten van de ontwikkelaars van teeltmateriaal.

 Er zijn rechten die van rechtswege ontstaan en er zijn rechten waarvoor registratie nodig is.

 Onder de eerste categorie vallen: de handelsnaam, auteursrechten, naburige rechten. Het octrooi, merk, kwekersresultaat, tekening en model vergen registratie.

De regelingen zijn zowel in verdragen als wetten te vinden. Zo werd door Europa reeds in 1996 een richtlijnen inzake databankenrecht uitgevaardigd die pas in 1999 in Nederland werd ingevoerd.

De in Nederland bekende wetten naast de reeds genoemde wetten en verdragen en/of richtlijnen zijn o.a.:

• Auteurswet
• Benelux Merkenwet
• Eenvormige Beneluxwet tekeningen en modellen
• De Rijksoctrooiwet
• Zaaizaad en plantgoedwet 2005
• De handelsnaamwet

Den Haag/Harderwijk, 12 mei 2008

© 2008 mr. A.R. Oosthout.

Hoewel aan de inhoud van dit stuk de grootste mogelijke zorgvuldigheid is besteed, kunnen hieraan geen rechten worden ontleend. Voor specifieke vragen bel 071-5249316 en vraag naar Robert Oosthout.